Bomenbuurt Griffioen: architectuur in het groen
Dit was 20 jaar geleden de naam van een flyer van de Stichting Bomenbuurt.
Nu onze Bomenbuurt voor ingrijpende veranderingen staat, is het goed nog eens stil te staan bij de geschiedenis en de bijzondere waarde van onze buurt.
Wederopbouw en Modernisme
Aan het begin van de tweede wereldoorlog wordt in de strijd om Zeeland een groot deel van de binnenstad van Middelburg door brand verwoest. Bijna zeshonderd woonhuizen en zakenpanden gaan verloren en ongeveer achthonderd gezinnen worden dakloos. Na de oorlog is er grote behoefte aan nieuwe woningen.
Architect Arend Rothuizen krijgt in 1947 de opdracht een plan voor wijk De Griffioen te ontwikkelen. Deze wijk werd speciaal bedoeld voor middenstanders. De buurt moest door zijn ruimte duidelijk afwijken van het oude dichtbebouwde Middelburg.
Arend Rothuizen (1906-1990) was opgeleid aan de Technische Hogeschool in Delft. Hij had daar kennis gemaakt met het Modernisme, een vernieuwende stroming in de architectuur met veel aandacht voor licht en ruimte. En ook voor nieuwe bouwmaterialen zoals staal en glas.
achterzijde Eikenlaan ca. 1955- bron Beeldbank Zeeland
Voor de Bomenbuurt ontwerpt Rothuizen ruime woningen met grote open glaspuien aan de tuinkant en ramen met stalen kozijnen. De kleine privé tuintjes en het openbaar groen gaan zonder scheiding in elkaar over wat een gevoel van ruimte geeft. In de tuinen mogen daarom geen zicht-storende elementen als schuttingen of schuurtjes komen. De huizen krijgen prachtig metselwerk met fraaie details en een slank, overstekend lessenaarsdak.
Tussen 1948 en 1950 worden zo 112 middenstandswoningen gebouwd in een groene omgeving: de Bomenbuurt.
achterzijde Essenlaan ca. 1955 – bron Beeldbank Zeeland
Stratenpatroon en woningen
Alle woningen zijn aaneengeschakeld in langere of kortere stroken en zijn gericht op het zuiden. De stroken staan geknikt ten opzichte van elkaar en waaieren met de zon mee uit. Daardoor heb je nergens in de Bomenbuurt rechte zichtassen en ontstaat er een intieme ruimtelijke indeling.
De huizen hebben het woongedeelte op het zuiden. Zo kan optimaal geprofiteerd worden van zon, licht en warmte. De kelder voor de opslag van de etenswaren en de keuken liggen aan de koele noordkant. Zowel boven als beneden zijn op een slimme manier kasten ingebouwd en tussen de beide woonkamers is een schuifdeur aangebracht. In deze schuifdeur, in de voordeur, in het balkonhek en op veel andere plaatsen komt als motief een diagonale ruitverdeling terug.
Eikenlaan 1 t/m 15 ca. 1955 – bron Beeldbank Zeeland
Omdat in de tuin geen schuurtje mocht komen, ontwierp Rothuizen aan de voorkant van de woning een berging. De bijbehorende deur moest daardoor ook aan de voorkant komen maar deze deur werd verscholen achter een muurtje en een poortje. Door de binnenplaats 60 cm lager te plaatsen, kon deze deur aan het oog onttrokken worden. Rond de voordeur werd een brede witte sierrand aangebracht om deze deur een extra accent te geven. Zowel de voor- als de achtergevel verspringen in diepte. Door dit alles wordt een levendig straatbeeld verkregen.
Het groen
Het groenplan van de Bomenbuurt is ontworpen door tuinarchitect Christiaan P. Broerse. Hij begeleidde na de oorlog en de inundatie een groot aantal groenprojecten op Walcheren, o.a. de herbeplanting van de bolwerken in Middelburg.
Het plan van Broerse voor de Bomenbuurt bevatte grote open grasweiden met lage heggen op de grens van het openbaar groen en de tuintjes. Zo wilde hij in deze wijk, die aan de rand van de stad lag, het weidse Walcherse landschap laten doorlopen. Tegelijk moest een hoge beplanting het eind van dit landschap en het begin van de stad markeren.
Kastanjelaan
De hoge bomen in de straten mochten alleen inheemse bomen zijn zoals kastanje, eik en lijsterbes. De straten werden vervolgens genoemd naar de bomen die er in geplant waren. Aan het begin en het eind van grasvelden en hier en daar achter de huizen kwamen bosschages van inheemse heesters. Ook naast hoekwoningen met de voordeur aan de zijkant plaatste hij, als dat mogelijk was, hogere beplanting zodat de voordeur daardoor wat aan het zicht onttrokken werd.
In de grasvelden nam Broerse kleine perkjes met bloeiende heesters op zoals forsythia, tamarisken en lage kornoelje. Rond de vijver kwamen berken, populieren en een aantal treurwilgen. Zo werd de vijver met de ruimte er om heen het groene en fraaie middelpunt van de wijk.
Eikenlaan 1 t/m 15
De Stichting Bomenbuurt Griffioen
De Bomenbuurt is een buurt die om zijn cultuurhistorische waarde een goede bescherming verdiend. Met dat doel hebben de bewoners zich in 2003 verenigd en is in 2005 de Stichting Bomenbuurt Griffioen opgericht. In de statuten staat o.a. “De Stichting heeft ten doel het herstellen, verbeteren en duurzaam behouden van de unieke beeld- en woonkwaliteit van de Bomenbuurt Griffioen te Middelburg”.De Bomenbuurt Griffioen is op 15 februari 2010 door de gemeenteraad van Middelburg aangewezen als ‘Gemeentelijk beschermd monument’. Dit “ter bescherming van de schoonheid, de ruimtelijke structuur en de cultuur-historische waarden van de buurt”. Deze monumentenstatus en de bijbehorende bescherming betroffen niet alleen de karakteristieke woningen maar ook het groenplan en het stratenpatroon.
Samenvatting:
Onze unieke woonwijk heeft een sterke architectonische uitstraling,
een eigen stratenplan en een karakteristieke groenstructuur.
De Bomenbuurt is het als Gemeentelijk monument daarom waard beschermd te worden
en behouden te blijven.
Ook bij de komende werkzaamheden.
Brochure ‘Huren voor beginners’
Onze stichting is lid van de Woonbond en ontvangt daardoor nieuwe uitgaven. In juli ontvingen we het boekje ‘Huren voor beginners – Een praktische gids voor jonge woningzoekenden en huurstarters’.
Wanneer u dit boekje wilt inzien, kunt u contact opnemen met Piet de Rijke, Essenlaan 9.